ਧੀਆਂ

1.

ਉੜਾ ਐੜਾ ਸੀ
ਲਿਖਦੀ ਕੱਲ ਤੱਕ  

ਪਾਇਆ ਚੂੜਾ

2.
ਗੁਆਚ ਗਿਆ
ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਵਿਹੜਾ
ਵਹਿੰਦੇ ਹੰਝੂ
3.
ਤੂੰ ਕੀ ਜਾਣੇ
ਕਿੰਨਾ ਰੋਈਆਂ ਕੰਧਾਂ
ਤੋਰ  ਕੇ ਤੈਨੂੰ

ਹਰਕੀਰਤ ਹੀਰ
(ਗੁਹਾਟੀ- ਅਸਾਮ)

ਸਾਗਰ ਛੱਲਾਂ

ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 'ਚ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ (ਬੀਚ) 'ਤੇ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ । ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਉੱਠਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ -ਨਾਲ਼ ਜੋ ਮਨੋ-ਭਾਵ ਦਿਲ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ 'ਤੇ ਝਰੀਟੇ ਗਏ, ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਟ 'ਤੇ ਉੱਕਰ ਕੇ ਕੈਮਰਾਬੱਧ ਕਰ ਲਿਆ। ਲਓ ਪੇਸ਼ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝਲਕਾਂ........

ਹਾਇਕੁ-ਲੋਕ 

                                                         ਆਉਣ ਛੱਲਾਂ
                                           ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰੇ
                                             ਮਿਟਾਉਣ ਨਾਂ

ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ 

(ਸਿਡਨੀ) 

ਚਿੰਤਾ ਚਿੰਤਨ

1.
ਚਿੰਤਾ ਚਿੰਤਨ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ
ਆਵੇ ਚੇਤਨਾ

2.

ਕੱਚ ਦੀ ਵੰਗ
ਮਰਦਾ ਜਦ ਸਾਈੰ
ਤੋੜਦੈ ਜੱਗ 

3.
ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਲ਼੍ਹਾਂ
ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਜਰਦਾ
ਖਾਂਦਾ ਜ਼ਰਦਾ

ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਖੇਮਕਰਨੀ

(ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) 

ਸਾਡਾ ਸ਼ਾਹ (ਚੋਕਾ)

ਅੱਜ ਹਾਇਕੁ-ਲੋਕ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਆ ਜੁੜਿਆ ਹੈ- ਸ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਥਿੰਦ'। 

ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ 1939 ਈ: ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੱਕ ਨੰਬਰ 369, ਯੋਧਾਨਗਰੀ, ਤਹਿਸੀਲ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚਾਰ ਜਮਾਤਾਂ ਇਸੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਅਜੇ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਟਵਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਪ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਵਸਿਆ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਜੀਠਾ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ। ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਹਿਰੀ ਮਹਿਕਮੇ 'ਚ 1959 ਈ: 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 38 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਐਕਸੀਅਨ ਵਜੋਂ 1997 'ਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਏ। 

                 'ਥਿੰਦ' ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਅਜੇ ਆਪ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ 'ਚ ਹੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਲਮ ਵਾਹੁਣ ਲੱਗੇ। ਸੰਨੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਢਾਲ਼ ਕੇ ਕੋਰੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਉਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਨੌਕਰੀ 'ਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣੀਆਂ। ਆਪ ਦੇ ਲਿਖਣ ਪਿੱਛੇ ਆਪ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ ( ਜੋ 33 ਸਾਲ ਉਗੋਕੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੈਡਮਿਸਟਰਿਸ ਰਹੇ ਤੇ 1999 'ਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ ) ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
           ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੋਹਣੀ ਚੱਲਦੀ-ਚੱਲਦੀ ਕਿਸੇ ਅਣਦੇਖੇ ਤੇ ਅਣਕਿਆਸੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਨੇ ਆ ਘੇਰੀ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁਆਨ ਪੁੱਤਰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ। ਆਪ ਸਹਾਰਾ ਬਣਨ ਵਾਲ਼ਾ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਆਸਰਾ -ਬੇਸਹਾਰਾ ਛੱਡ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਜਾ ਵਸਿਆ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੀ ਘੜੀ 'ਚ ਆਪਣੇ -ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
         ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਹੈ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭੁੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 'ਥਿੰਦ' ਅੰਕਲ ਨਾਲ਼ ਓਸ ਅਣਕਿਆਸੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋਈ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ 'ਚ ਐਡੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਘੜੀ 'ਚ  ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਮੇਰੇ 'ਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਜੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਜਦੋਂ ਅੰਕਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛੇੜਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੜੀ ਹਿੰਮਤ ਜਿਹੀ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਇਕੁ-ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਆਪ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਲਾਗ 'ਚੀਸਾਂ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ।
        ਅੱਜ 'ਥਿੰਦ' ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੋਕਾ ਹਾਇਕੁ-ਲੋਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਮੈਂ  ਹਾਇਕੁ-ਲੋਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਿੱਘਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਆਪ ਸਭ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਗਾਰੇ ਦੀ ਆਸ ਰਹੇਗੀ। 
        

ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਘਰ   
ਸੂਮ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ
ਪੈਸੇ ਬਹੁਤ                        
ਪਰ ਖਰਚੋਂ ਡਰ 
 ਝੱਗਾ ਸਿਲਾਆ
ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ 
ਮੋਡੇ ਤੇ ਰੱਖੇ        
ਕਦੀ ਨਾ ਧੁਵਾਇਆ 
ਘਰ ਦਾ ਗੁੜ

ਗਲੀ ਗਲੀ ਜਾ ਵੇਚੇ 

ਸਸਤਾ ਲੱਗਾ 
ਐਦਾਂ ਦਿੰਦਾ ਏ ਹੋਕੇ 
ਨਾ ਪੈਰੀਂ ਜੁੱਤੀ 
ਨਾ ਪੱਗ ਸਿਰ ਬੰਨੀ
ਅਨਪੜ੍ਹ ਜੋ   
ਸਰਦਾਰ  ਕਹਾਵੇ 
ਭੰਬਲ  ਭੂਸੇ
ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਾਏ 
ਉੱਕਾ ਮੂਰਖ
ਤੜਫੈ -ਤੜਫਾਏ   
ਓਹਦੇ ਬੇਟੇ 
ਓਹਦੇ ਪੈਰੀਂ ਚੱਲੇ  
ਓਹਈ ਕਿੱਤਾ 
ਗਲੀ -ਗਲੀ ਦਾ ਹੋਕਾ
ਜਾਣੋ ਓਹਨਾਂ
ਪਿਓ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਪਾਈ   
ਪਿਓ ਗਿਆ ਤਾਂ 
ਚਾਦਰ ਫਟੀ ਪਾਈ 
ਓਹ ਸ਼ਰੀਕਾ 
'ਥਿੰਦ ' ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜਾਣੇ   
ਨਿਆਣੇ ਭੁੱਖੇ ਭਾਣੇ ।

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 'ਥਿੰਦ'

(ਨੋਟ: ਇਹ ਪੋਸਟ ਹੁਣ ਤੱਕ 37 ਵਾਰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਗਈ )

ਚਿੜੀ ਗੁਆਚੀ

ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪੋਸਟ 'ਚ ਬੀਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਵੇਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਛਿੜਿਆ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਅਰਜ਼ੋਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਵਾਬ 'ਚ ਸਾਡੀ ਹਾਇਕੁ ਕਲਮ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਹਾਇਕੁ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਸ ਹੈ ਆਪ ਸਭ ਇਸ ਦੀ ਹਾਮੀ ਜ਼ਰੂਰ ਭਰੋਗੇ।



1.
ਚਿੜੀ ਗੁਆਚੀ
ਜਿਹੜੀ ਚੂਕਦੀ ਸੀ
ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲ਼ੇ

2.
ਚੱਕੀ ਦਾ ਪੁੜ
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੱਗੇ
ਥੜੀ ਬਣਿਆ

ਦਿਲਜੋਧ ਸਿੰਘ
(ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) 

ਭੱਜੇ ਦੁਨੀਆਂ

ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਣਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਣ ਲਈ ਆਲਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਉੱਦਮੀ ਬਨਣ ਲਈ ਸਾਡੀ ਨਿੱਕੜੀ ਦੀ ਹਾਇਕੁ ਕਲਮ ਕੁਝ ਇਓਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

1.
ਖੁੱਲਾ ਵਿਹੜਾ
ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਈ ਵੇਖਾਂ
ਅੰਬਰੀਂ ਤਾਰੇ 

2.
ਖੋਲ੍ਹ ਤੂੰ ਅੱਖਾਂ
ਸੱਤਾ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਈਂ
ਭੱਜੇ ਦੁਨੀਆਂ 

ਸੁਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧੂ
(ਜਮਾਤ-ਨੌਵੀਂ)

ਯਾਦਾਂ ਲਏ ਸੰਭਾਲ

1.

ਮਿਲਾਵੇ ਸਾਰੇ

 ਪੁੱਛੇ ਸਭ ਦਾ ਹਾਲ

 ਏ ਨਵਾਂ ਸਾਲ

ਢੇਰ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡੇ

ਹੱਲ  ਕਰੇ ਸਵਾਲ। 

2.

ਹੰਝੂ ਨੂੰ ਪੂੰਝੇ

ਯਾਦਾਂ ਲਏ ਸੰਭਾਲ

ਏ ਨਵਾਂ ਸਾਲ

ਦਿਨ ਰਾਤ ਖਿੜ੍ਹਨ

ਚਾਨਣ ਪਿਆ ਫੈਲੇ। 

3.
ਹਰ ਹਾਲ 'ਚ

ਢਿੱਡ ਭਰੇ ਸਭ ਦਾ 

ਨਵੇਂ ਸਾਲ 'ਚ

ਦੁਆ ਨਾ ਅਰਦਾਸ

ਹਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਵੇ। 

4.

ਹੋਵੇ ਡੰਗੋਰੀ

ਬੁੱਢੇ ਮਾਂ -ਬਾਪ ਲਈ

ਨਵੇਂ ਸਾਲ 'ਚ

ਹੁਣ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਵੇ 

ਹਰੇਕ ਧੀ - ਭੈਣ ਦੀ। 

ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ

(ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)