ਅੱਜ ਵਿਹੜੇ ਖਿਲਰੀ ਕੱਕੀ ਧੁੱਪ ਵੀ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਧਰੀ ਬੈਠੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਵਕਤ ਵੀ ਅੱਜ ਸ਼ਾਇਦ ਰੁਕ- ਰੁਕ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਧੁੱਪ ਦੀ ਬੁੱਕਲ਼ ਮਾਰੀ ਖੁਦ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ਦੀ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਛਾਂ ਵਿਛਾਉਂਦੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ।ਹੱਲਿਆਂ ਵੇਲ਼ੇ ਉਹ ਮਸੀਂ ਦੋ ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੁਰੱਖਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਨਿਰਲੇਪ ਰੱਖਿਆ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਉਹ ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਜਮ ਜਿਹੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਣਦੀ ਤੇ ਪਰੋਂਦੀ ਰਹੀ। ਆਪਣੀ ਮੋਈ ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ ਬੇਚੈਨ ਰੱਖਿਆ। ਫ਼ੇਰ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਅਧਵਾਟੇ ਜਦੋਂ ਹਮਸਫ਼ਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸਦੀਵੀ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਉਪਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਚੈਨ ਮੰਥਨ ਦੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਧੁੰਦਲਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਜਰੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੁਰਨੂਰ ਹੁੰਦੀ ਗਈ,"ਦਰਦ ਸਹਿ ਨਹੀਓਂ ਜਿੰਦ ਪੇਚ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਤੇਰੇ ਮੇਚ ਦਾ ਹੋਣਾ। "
ਮਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਨੀਝ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣੈ।ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਵਾਲ਼ੀ ਉਹ ਸੁਘੜ ਸੁਆਣੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਘਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਜਿਹਾ ਰੱਜ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ।ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੰਦੀ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਧੀ -ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ 'ਚ ਬੇਅੰਤ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਵੀ ਬੀਜੇ ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਬਸੰਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਰੂਪ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੂਹ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਸਿਖਾਈ। ਇੰਝ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈ ਪੱਤਝੜ ਵੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੀ ਜੋ ਸਾਵਿਆਂ ਸੰਗ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦੀ ਆਬਸ਼ਾਰ ਏ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ। ਚਾਨਣ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀਆਂ ਤਰਕੀਬਾਂ ਦੱਸ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਲਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਤੋਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਰੰਗ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਆਂਦਰ ਉਸ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਇ -ਲੋਇ ਕਰ ਬਿਖੇਰ ਗਈ। ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਸੁਫ਼ਨਾ ਬਣ ਜਦੋਂ ਫ਼ੇਰੀ ਪਾਉਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮਲਕੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਮਾਂ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਹੋ ਬਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੁਬਿੱਧਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੋਹਵੰਤੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗਰ ਮੂਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਹਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਕੋਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਲੋਚਦਾ ਸੀ।
ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿੰਦੀ ਆਥਣ ਨੇ ਹੁਣ ਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੇਹ ਅਰੋਗਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ 'ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਹਿਜ ਤੇ ਠਰ੍ਹਮਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦਮਾਂ 'ਚ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ।ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸਮਰੱਥਾ ਹਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਆਪੂੰ ਹੀ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ਼ ਲਿਪਟ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਡਾਰੀ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ। ਫ਼ੇਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅੰਬਰਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਝੱਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਜ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਰਖ਼ ਲੋਇ ਬਣ ਰੰਗ ਚਾਨਣ ਬਿਖੇਰ ਰਹੀ ਹੈ।ਮੈਂ ਓਸ ਚਾਨਣ ਭਰੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਅਜੇ ਹੋਰ ਅਗਾਂਹ ਤੁਰਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖੜਨ ਜੋਗੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ,"ਇੱਕ ਚੀਸ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਸਿੰਮਦੀ ਵੇਖੀ ਜਿੰਦ ਤਲੀ 'ਤੇ ਜੰਮਦੀ ਵੇਖੀ।"
ਕਿਸੇ ਅਨੰਤ ਲੌਅ 'ਚ ਮਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਉਸ ਬਿਰਖ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਟਹਿਣੀਓਂ ਝਰਦੇ ਪੱਤੇ ਹੌਲੇ -ਹੌਲੇ ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਝੋਲ਼ੀ ਪੈ ਰਹੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਪਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁੱਚੀ ਨਿਆਜ਼ ਹੋਣ।
ਸਾਰੰਗ ਨਾਦ
ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਬਿਰਖ
ਸੁੱਚੀ ਨਿਆਜ਼।
ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ
