ਬਾਲਟੀ, ਜੰਗਾਲ ਤੇ ਜਾਲ਼ਾ

 

ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਨੂੰ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੱਕੜੀਆਂ ਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਲ਼ੇ ਪਾ ਲਏ। ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਕਿਹਾ," ਬਾਲਟੀ, ਜੰਗਾਲ ਤੇ ਜਾਲ਼ਾ।"

ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਘਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ ਟੱਬਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਅ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ।

"ਬਾਲਟੀ, ਜੰਗਾਲ ਤੇ ਜਾਲ਼ਾ" ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਸੀ। ਆਪ ਨੂੰ ਉਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਦਿਲਚਸਪ ਨਾ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਯਾਦ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਜੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ 3-4 ਸ਼ਬਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਬੋਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੀ ਹਾਲਤ ਜਾਲ਼ੇ ਲੱਗੀ ਜੰਗਾਲ ਖਾਧੀ ਉਸ ਬਾਲਟੀ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

https://www.facebook.com/groups/1020035828146690/posts/2280883445395249/

My Second Radio Program

ਗਜ਼ਲ

ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੈ ਕੁਝ ਖੂਨ ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ
ਬੱਚਿਆ ਜੋ ਬਾਕੀ ਉਹ ਏ ਫਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ

ਦਿਲ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ
ਬੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏ ਤਿਆਰ ਮਰਜ਼ਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ

ਵੈਰੀ ਨਾ ਬਦਲਣ ਹੱਮਦਰਦ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਨੇ
ਜਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਗਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ

ਚੁੰਮ ਚੁੰਮ ਰੱਸੇ ਹੱਸ ਹੱਸ ਜੋ ਚੜੇ ਨੇ ਫਾਂਸੀਆਂ
ਹਰ ਕੋਈ ਝੁਕਦਾ ਉਹਨਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ

ਹਿਮੱਤ ਜੋ ਕਰਦੇ, ਹੁੰਦੇ ਤੂਫਾਂਨਾਂ ਚੋਂ  ਪਾਰ  ਉਹੀ
ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲਾਗਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ

 ਅੱਜੇ ਹੈ ਵੇਲਾ ਅਗ਼ਾਂਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਦ ਕਰ ਲਓ
"ਥਿੰਦ"ਪੱਛੋਤਾਏਂਗਾ ਤੂੰ ਫਿਰ ਹਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਸਤੇ

                    ਇੰਜ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਥਿੰਦ"
                                           (ਸਿਡਨੀ) 

ਗਜ਼ਲ

ਇੱਕ ਦਰਦ ਡੁੱਲਿਆ ਮਿਲ ਪਿਆ ਝੱਟ ਝੋਲੀ ਲਿਆ ਬੰਨ
ਨਾਲ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਆਪ ਪਾਲਿਆ ਖਬਰ ਨਾ ਹੋਈ ਕੰਨੋ ਕੰਨ 

ਉਸ ਕੰਢੇ ਲਾਗੇ ਸਾਗਰਾਂ ਜਾ ਕਣ ਕਣ ਲਿਆ ਹੁਣ ਛਾਣ
ਇੱਕ ਮੋਤੀ ਝੋਲੀ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਹੋਇਆ ਏ ਧੰਨੋ - ਧੰਨ

ਹਥੇਲੀ ਉਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਂਜਿਆ ਫਿਰ ਕੀਤਾ ਸੂਰਜ ਵੱਲ
ਕਈ ਰਿਸ਼ਮਾਂ ਉਦੋਂ ਫੁੱਟੀਆਂ  ਤੇ ਰੰਗ ਨਿਕਲੇ ਵੰਨ ਸੁਵੰਨ 

ਦਰਵਾਜਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਵਰਗ ਦਾ ਓਥੇ ਬੈਠੇ ਕਈ ਦਰਵੇਸ਼
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਰਤੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਨ ਹੋਇਆ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ

"ਥਿੰਦ" ਇੱਕ ਦਰਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੰਨ ਕੇ ਕੀ ਕੁਝ ਲਿਆ ਪਾ
ਚਿਰਾਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਕਰੋਗੇ ਇਹਦਾ ਨਸ਼ਾ ਰਹੇਗਾ  ਹਰਦੱਮ

 ਇੰਜ: ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ "ਥਿੰਦ"
   (ਸਿਡਨੀ)

ਸੁੱਚੀ ਨਿਆਜ਼ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

                                     

ਅੰਬਰ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਟਾਕੀ 'ਚੋਂ ਚਾਨਣ ਤ੍ਰਿਪ ਤ੍ਰਿਪ ਚੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਗਵਾਨ ਦਾ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਬਿਰਖ ਏਸ ਸੂਹੇ ਚਾਨਣ 'ਚ ਭਿੱਜ ਰਿਹਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿੰਮੀਆਂ ਸ਼ੋਖ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਫ਼ੈਲਦੀ ਹੋਈ ਪਰਿਕਰਮਾ ਚੌਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ।ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੱਤਝੜ ਹੁਣ ਬਹਾਰ ਦੇ ਅੰਗ- ਸੰਗ ਹੋ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ । ਉਸ ਬਿਰਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਕੋਲ਼ੋਂ ਜੇ ਕਿਤੇ ਤੱਤੀ 'ਵਾ ਵੀ ਖਹਿ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਝੱਟ ਆਪਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਭਰ ਲੈਂਦਾ। ਬੇਰੁੱਖੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ ਝੱਲਦਾ ਜਦ ਕਦੇ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਕੁਮਲਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਝੱਟ ਬਿਰਖ ਦੀ ਬੁੱਕਲ਼ 'ਚ ਆ ਬਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਬ ਕਿਹੜਿਆਂ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣੈ ਕਿ ਟਾਹਣੀਓਂ ਝੜਨ ਵੇਲ਼ੇ ਖੌਰੇ ਓਸ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੀੜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਬਿਰਖ ਵੀ ਓਸ ਵੇਲ਼ੇ ਬੇਖ਼ਬਰਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਕਰਮਨ ਕਰਨਾ ਓਸ ਬਿਰਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਰ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਹੋਰਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਜਿਹਾ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ਾ ਉਸ ਬਿਰਖ ਦਾ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਉਸ ਦਿਨ ਜਦ ਪੱਤੀ ਪੱਤੀ ਹੋ ਬਿਖਰਿਆ ਤਾਂ ਚਹੁ ਕੁੰਟੀ ਖੁਸ਼ਬੋਈ ਕਰਦਾ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਤੋਂ ਅਮੁੱਲਾ ਬਣ ਗਿਆ,"ਤੂੰ ਫੁੱਲ ਦੀ ਅਉਧ ਹੰਢਾ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਓਂ ਅੰਮੜੀ ਬਿਰਖ ਬਣਾ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਓਂ।" ਉਸ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਤੁਰ ਜਾਣ 'ਚ ਸੁਖਨ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ । ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਚਸਕ ਅਜੇ ਵੀ ਹੰਝੂ ਬਣ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਅੱਜ ਵਿਹੜੇ ਖਿਲਰੀ ਕੱਕੀ ਧੁੱਪ ਵੀ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਧਰੀ ਬੈਠੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਵਕਤ ਵੀ ਅੱਜ ਸ਼ਾਇਦ ਰੁਕ- ਰੁਕ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਧੁੱਪ ਦੀ ਬੁੱਕਲ਼ ਮਾਰੀ ਖੁਦ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ਦੀ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ  ਛਾਂ ਵਿਛਾਉਂਦੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ।ਹੱਲਿਆਂ ਵੇਲ਼ੇ ਉਹ ਮਸੀਂ ਦੋ ਕੁ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੁਰੱਖਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਨਿਰਲੇਪ ਰੱਖਿਆ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਉਹ ਸਬਰ ਤੇ ਸੰਜਮ ਜਿਹੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਣਦੀ ਤੇ ਪਰੋਂਦੀ ਰਹੀ। ਆਪਣੀ ਮੋਈ ਮਾਂ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬੱਧੀ ਬੇਚੈਨ ਰੱਖਿਆ। ਫ਼ੇਰ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਅਧਵਾਟੇ ਜਦੋਂ ਹਮਸਫ਼ਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸਦੀਵੀ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਉਪਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਚੈਨ ਮੰਥਨ ਦੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਧੁੰਦਲਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਜਰੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਸਿਰਜਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੁਰਨੂਰ ਹੁੰਦੀ  ਗਈ,"ਦਰਦ ਸਹਿ ਨਹੀਓਂ ਜਿੰਦ ਪੇਚ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਤੇਰੇ ਮੇਚ ਦਾ ਹੋਣਾ। " 

ਮਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਨੀਝ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਹੋਣੈ।ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨਣ ਵਾਲ਼ੀ ਉਹ ਸੁਘੜ ਸੁਆਣੀ ਜੀਵਨ ਭਰ ਘਰ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵਾਂ ਜਿਹਾ ਰੱਜ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ।ਬੇਤਰਤੀਬੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਦਿੰਦੀ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਧੀ -ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਂ 'ਚ ਬੇਅੰਤ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਵੀ ਬੀਜੇ ਜੋ ਉਮਰ ਭਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਬਸੰਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਰੂਪ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰੂਹ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਸਿਖਾਈ। ਇੰਝ ਰੂਹ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈ ਪੱਤਝੜ ਵੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੀ ਜੋ ਸਾਵਿਆਂ ਸੰਗ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦੀ ਆਬਸ਼ਾਰ ਏ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਜੂਹ। ਚਾਨਣ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰਨ ਦੀਆਂ ਤਰਕੀਬਾਂ ਦੱਸ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਲਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਤੋਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਰੰਗ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਆਂਦਰ ਉਸ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੋਇ -ਲੋਇ ਕਰ ਬਿਖੇਰ ਗਈ। ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਸੁਫ਼ਨਾ ਬਣ ਜਦੋਂ ਫ਼ੇਰੀ ਪਾਉਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮਲਕੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਮਾਂ ਦੇ ਐਨ ਨੇੜੇ ਹੋ ਬਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੁਬਿੱਧਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਮਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੋਹਵੰਤੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗਰ ਮੂਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਸੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਹਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਕੋਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਲੋਚਦਾ ਸੀ। 

ਉਮਰਾਂ ਦੀ ਲਹਿੰਦੀ ਆਥਣ ਨੇ ਹੁਣ ਮਾਂ  ਦੇ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੇਹ ਅਰੋਗਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ 'ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਹਿਜ ਤੇ ਠਰ੍ਹਮਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦਮਾਂ 'ਚ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ।ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸਮਰੱਥਾ ਹਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ 'ਚ ਆਪੂੰ ਹੀ ਭਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ਼ ਲਿਪਟ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਡਾਰੀ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ। ਫ਼ੇਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅੰਬਰਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਝੱਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਜ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਰਖ਼ ਲੋਇ ਬਣ ਰੰਗ ਚਾਨਣ ਬਿਖੇਰ ਰਹੀ ਹੈ।ਮੈਂ ਓਸ ਚਾਨਣ ਭਰੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਅਜੇ ਹੋਰ ਅਗਾਂਹ ਤੁਰਦੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖੜਨ ਜੋਗੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ,"ਇੱਕ ਚੀਸ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਸਿੰਮਦੀ ਵੇਖੀ ਜਿੰਦ ਤਲੀ 'ਤੇ ਜੰਮਦੀ ਵੇਖੀ।" 

ਕਿਸੇ ਅਨੰਤ ਲੌਅ 'ਚ ਮਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਉਸ ਬਿਰਖ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦੇ ਸੁਰ ਅਤੇ ਟਹਿਣੀਓਂ ਝਰਦੇ ਪੱਤੇ ਹੌਲੇ -ਹੌਲੇ ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਝੋਲ਼ੀ ਪੈ ਰਹੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਪਲਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੁੱਚੀ ਨਿਆਜ਼ ਹੋਣ। 
ਸਾਰੰਗ ਨਾਦ  
ਪੱਤਾ ਪੱਤਾ ਬਿਰਖ 
ਸੁੱਚੀ ਨਿਆਜ਼। 

ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ  

ਡੱਬੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਖੇਸ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਅੱਜ ਫ਼ੇਰ ਇੱਕ ਸੁਰਖ਼ ਲੋਅ ਵਾਲ਼ੀ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ ਸੀ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸੁੱਚੀ ਜਿਹੀ ਧੁੱਪੜੀ ਨੇ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਆਣ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਮਨ ਦੇ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਰੱਬ ਸਬੱਬੀਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਅੱਪੜਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਪੋਲੇ- ਪੋਲੇ ਪੱਬੀਂ ਆਏ ਦੂਰ ਦੁਰੇਡੀਓਂ ਚਾਅ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਕਦੇ ਸੂਹੇ ਪਲਾਂ ਦਾ ਨਾਦ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 

ਡੱਬੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਖੇਸ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇਰਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕਰਦਾ ਦਾਦਕੇ ਪਿੰਡੋਂ ਮੇਰੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਏਥੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਏਸ ਖੇਸ ਨੂੰ ਬੁਣਨ ਵੇਲ਼ੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਓਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਅਣਦਿੱਖ ਮੋਹਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਖੇਸ ਬੁਣਨ ਵਾਲ਼ੀ ਓਸ ਬੇਬੇ ਨੂੰ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹੁਣ ਨੌਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿਹਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਹੀ ਕੀ ਸੀ ? ਬੇਬੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੂਕ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਖਜ਼ਾਨੇ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੁੱਲੀ ਵਸਤ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਮਾਣ ਰਹੀ ਸਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਪੜਨਾਨੀ ਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਹਰ ਨਿੱਕੀ ਸ਼ੈਅ 'ਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਨਣੀ ਸਿਖਾਈ ਹੈ। 

ਬੇਬੇ ਦੇ ਚਰਖ਼ੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਬੁਣੇ ਖੇਸ 'ਚੋਂ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਮਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਖੇਸ ਦੇ ਬੰਬਲਾਂ 'ਚ ਵੱਟੇ ਚਾਅ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਝੋਲ਼ੀ ਆ ਪਏ ਨੇ। ਹਰੀ ਕੰਨੀ ਵਾਲ਼ਾ ਮਿਟਿਆਲਾ ਜਿਹਾ ਡੱਬੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਖੇਸ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਨੋਖੀ ਸੂਖਮਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਸੂਖਮਤਾ ਜਿਹੜੀ ਬੇਬੇ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸੰਗ ਹੰਢਾਈ ਸੀ। ਖੇਸ ਭੇਜਣ ਵੇਲ਼ੇ ਵੀ ਬੇਬੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਿੱਘੇ ਤੇ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ। ਵਕਤ ਦੇ ਤਕਾਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅਕਸ ਥੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਆਸਿਆ ਹੋਣੈ। 

ਡੱਬੀਦਾਰ ਖੇਸ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਲੈਂਦਿਆਂ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਭੀੜ੍ਹ ਲਈਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਣਦੇਖੇ ਪਲਾਂ 'ਚ ਜਾ ਖਲੋਈ ਜੋ ਮੇਰੀ ਅੰਮੜੀ ਤੇ ਬਾਬਲ ਨੇ ਕਦੇ ਬੇਬੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਗ ਬਿਤਾਏ ਸਨ। ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਸ਼ੁਗਲ ਮੇਲਾ ਮਨਾਉਂਦੇ ਤਰੋ -ਤਾਜ਼ੇ ਪਲ, ਸੁੱਚੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ 'ਚ ਰੁੱਝੇ ਪਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਦੀ ਸੱਤਰੰਗੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਮੈਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੀ ਜਾਪੀ। ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਹ ਪਲ ਜਿਉਂ ਲਏ ਸਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਕਦੇ ਆਏ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ । 

ਮੈਂ ਦਾਦਕਿਆਂ ਦੀ ਵਾਦੀ 'ਚ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਉੱਡ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸਾਂ ਜਿਥੇ ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਚਾਨਣ ਰੁੱਤੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸੁਖਦ ਨਾਦ ਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਮਹਿਕਾਂ ਦਾ ਵਣਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦ ਪਲਾਂ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਲੋਚਦੀ ਸਾਂ ਜਿਥੇ ਪਾਣੀਆਂ ਜਿਹੀ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਸੀ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਇਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਮੁਹਾਠ 'ਤੇ ਸਤਵਰਗੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। 

ਪੁੱਜੀ ਪ੍ਰਦੇਸ 

ਵਿਸਮਾਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ 

ਸੁਹੰਦਾ ਖੇਸ। 

ਸੁਰ ਸਰੋਦੀ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਸਾਵੀਂ ਜਿਹੀ ਰੁੱਤ ਸੀ। ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਣਨ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਫ ਸੀ । ਨਿੰਮੀ ਲੋਅ 'ਚ ਫ਼ੈਲਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਕਦੇ ਸੁਰ ਤੇ ਕਦੇ ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਰੀਨੇਦਾਰ ਕਾਇਨਾਤ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਬਿਖੇਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਵਗਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ 'ਚ ਸਭ ਕੁਝ ਝੋਲ਼ੀ 'ਚ ਸਮੇਟਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਟਹਿਣੀਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨਿਖੜੇ ਅੱਧ -ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰੁਦਨ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤੌਫ਼ੀਕ ਲੱਗਦੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਰੂਹ 'ਚ ਉਤਰ ਗਈ ਸੀ। ਰੂਹ ਦੀ ਸਰਦਲ 'ਤੇ ਸੁੰਨ ਵਰਤੀ ਪਈ ਸੀ। ਜਿਥੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪਰਤਿਆ ਅਣਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੁਰਨ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕੇਹੀ ਕਾਹਲ਼ ਸੀ ? ਨਾ ਉਮਰ ਸੀ ਨਾ ਪਹਿਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਦਾ ਲਈ ਤੁਰ ਜਾਣ ਦਾ ਹੇਰਵਾ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਧਰ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਹਨੀ ਦਿਨੀਂ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰ ਮਨ ਨਾਲ਼ ਮੂਕ ਸੰਵਾਦ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸੋਚ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ। ਰੂਹ ਕਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਣਮੁੱਕ ਉਡੀਕ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਆਪੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲਦੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਜਮੀ ਸੋਹਲ ਬੋਲਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, " ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਲੇਖਣ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ ?" ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸਚਰਜ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਨੋ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਸੁਆਲ ਉਸ ਮੇਰੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਰੰਗ ਮਿਲਾਪ ਮਿੰਨੇ -ਮਿੰਨੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਰੁਮਕਣੀ ਦਾ ਸ਼ਗਨ ਤਲੀਆਂ 'ਤੇ ਆਪੂੰ ਹੀ ਧਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਮਿਲਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਵਿਲੱਖਣ ਜਿਹੀ ਸਾਂਝ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਓਸ ਵੇਲ਼ੇ ਮੈਂ ਏਸ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲ਼ਿਆ ਹੀ ਕਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਹ ਮਿਲਾਪੜੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਮਲਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿਸੇ ਸਕੂਨ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਨੇ। ਰੱਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਲੌਅ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤਾਂ 'ਚੋਂ ਅਸੀਮ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾਉਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਸੰਦਲੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣਾ ਹਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਉਚਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕਰਮਯੋਗ ਦੀ ਉਹ ਭਾਗੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੀ ਸਾਂਝ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਫ਼ੇਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ।ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਮਾਨੰਤਰ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸ਼ੋਰੀਲੀ ਮਹਿਫ਼ਲ 'ਚ ਜਾਣ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ਼ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਕਰਵਾਇਆ,"ਰੰਗ-ਪਰੰਗ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਸਬੱਬ ਏਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇਵੇ। ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਹੀ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਰਾਹਗੀਰ ਹੈ। ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਾਂਝ ਹੋਰ ਪੀਢੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਫੁੱਲ ਟੁੱਟਣ ਮਗਰੋਂ ਰੂਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮੂਕ ਸਿਸਕੀਆਂ ਦੀ ਅਉਧ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਏਸ ਪੀੜ ਭਰੀ ਰਮਜ਼ ਨੂੰ ਜਾਨਣਾ ਬੜਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਨ ਲਾਗੇ ਸੋ ਤਨ ਜਾਣੇ। ਪਰ ਪਰਾਈ ਪੀੜ 'ਚ ਘੁਲਣਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੈ,"ਉਦਾਸੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ਼ ਤਾਲ ਮਿਲਾ ਲਈ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਉਪਰਾਮ ਹੋਈ ਬਹਾਰ ਸਹਿਜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।" ਉਸ ਦੇ ਪੁਰ -ਖਲੂਸ ਪਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੇ ਛੋਪਲੇ ਜਿਹੇ ਮਿਲਣੀ 'ਚ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਹਵਾ 'ਚ ਸਹਿਜਤਾ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਪੱਤੇ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਬਿਰਖ ਤੋਂ ਝੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੱਧਮ ਲੌਅ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੁਰੀਲੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ਼ ਭਰਦੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਣਦਿੱਖ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨੇ ਕੋਈ ਸਰੋਦੀ ਸੁਰ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।
ਮੱਧਮ ਲੌਅ
ਸਰੋਦੀ ਸੁਰ ਛੇੜੇ
ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੋਹ।
ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਖ਼ੁਦਾਇ ਰੰਗਿ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਖ਼ੁਦਾਇ ਰੰਗਿ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਹਾੜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਆਲਮੀ ਤਪਸ਼ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਸੂਰਜ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਦੀ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਟਿਕੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਤੇ ਹੋਏ ਬੀਂਡੇ ਵੀ ਟੀਂ- ਟੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।ਪੂਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਹੀ ਕਿਧਰੇ ਗੁਆਚੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਕਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ।      

ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਲੱਗਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਰੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਸੁੱਕ ਕੇ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੜੰਗ ਹੋਇਆ ਇਹ ਰੁੱਖ ਕਰੁੰਬਲਾਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੂਕ ਹੋਕਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਦੇ ਅਜਿਹੇ ਸੁੱਚੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੂਹੇ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਆਹਟ ਨੂੰ ਚਿਤਵਦਾ ਮਨ ਨਾਨਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੱਚੀ ਬੀਹੀ ਨੂੰ ਹੋ ਤੁਰਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਕੁੱਛੜ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਉਂਗਲ ਲੱਗੀ ਨਾਲ਼ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਾਂ, " ਕੁੜੇ ਆ ਪਾਲ ਦੀ ਕਾਕੀ ਆ?" ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਤੁਰੀ ਆਉਂਦੀ ਬੇਬੇ ਨੇ ਪੁਚਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। " ਤੇ ਮੈਂ ਪਾਲ ਦਾ ਕਾਕਾ," ਉਸ ਨੇ ਝੱਟ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਵਾਕ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। 

ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਰਸਾਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲਾਏ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਾਵੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਸੂਹੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਫੁਟਾਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਵਕਤੋਂ ਬੇਵਕਤ ਹੋਏ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੌਣ ਮੋੜ ਕੇ ਲਿਆਵੇ ? ਉਸ ਦੀ ਪੈੜ ਚਾਲ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤਰਸੇ ਪਏ ਨੇ । ਹੰਝੂਆਂ 'ਚ ਘੁਲ਼ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਵੀ ਗੱਚ ਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹੜੇ ਦਾ ਸੂਰਜ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੇ -ਹੁੰਦੇ ਅਜਿਹਾ ਅਲੌਕਿਕ ਝਲਕਾਰਾ ਮਾਰ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰੁਦਨ ਕਰੇਂਦਾ ਘਰ ਕਿਸੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੰਦੋਏ ਹੇਠ ਸ਼ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਸ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਰੰਗ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਉਹ ਹੋਰ ਚਾਨਣ -ਚਾਨਣ ਕਰ ਬਿਖੇਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੂਹ ਉਸ ਦੀ ਰੱਬੀ ਰੱਬ ਸਮੋਈ ਹੋ ਗਿਆ ਉਹ ਦੇਵ ਪੁਰਸ਼ ਕੋਈ। 

 ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਨਿੰਦਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦੀ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਇਹ ਊਟਪਟਾਂਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਗੜਬੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਤੀਤ ਵੀ ਵਰਤਮਾਨ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਸੀ। ਸਟੇਜ ਦੇ ਐਨ ਮੂਹਰੇ ਸਾਹਮਣੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾਹੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਖੜੇ ਕੁਝ ਅਣਜਾਣ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਛਾਨਣ ਦੀ ਅਸਫ਼ਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਐਨੇ ਨੂੰ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਸਬਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਐਨ ਪਿੱਛੇ ਆਣ ਖਲੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸੀ। ਖੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੱਜਣ ਨੇ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, " ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ? ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਨਾਂ ਬੋਲਦੈ।ਆਪ ਜਿਹੀ ਫ਼ਕੀਰ ਰੂਹ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਕਿਸੇ  ਸੁੱਚੇ ਵਰਦਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ," ਉਸ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਨਿੰਮੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ਼ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਭਰ ਲਿਆ ਸੀ। " ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹਾਂ," ਮਾਣ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਸੂਹੇ ਚਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਆਵਾਂ ਦਾ ਛਿੱਟਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।ਉਹ ਚਾਨਣ ਭਰੇ ਚਾਨਣ 'ਚੋਂ ਮੰਦ -ਮੰਦ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਧੂਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

 ਛੋਪਲੇ ਹੀ ਮੈਂ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਹੁਣ 'ਚ ਪਰਤ ਆਈ ਸਾਂ । ਬਾਹਰ ਅਜੇ ਮੂੰਹ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਸੀ ਤੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਸੀ। ਟਿਕੀ ਸਵੇਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰੋਂ ਕਿਤੇ ਪੰਖੇਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਗਾਨ ਦਾ ਮੱਧਮ ਜਿਹਾ ਸੁਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।  ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲਦੀ ਚੁੱਪ 'ਚ ਘੁਲ਼ੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੀਂ ਬੇਰੋਕ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਏਹੁ ਅਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਵਣ ਕੋਈ ਦੁਆ, ਖ਼ੁਦਾਇ ਰੰਗਿ ਓਹ ਖ਼ੁਦਾ ਗਵਾਹ। 

ਸਿੰਮਦੀ ਚੁੱਪ 

ਸਰਹਾਣੇ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲ 

ਹੰਝੂ ਗੜੁੱਚ। 

ਤੰਦ ਸਫ਼ਰ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਮਿੱਸਾ ਜਿਹਾ ਮੌਸਮ ਸੀ ਬੇ-ਇਤਬਾਰਾ ਜਿਹਾ। ਕਦੇ ਮੱਧਮ ਜਿਹੀ ਧੁੱਪ ਕੋਸੀ -ਕੋਸੀ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਕਦੇ ਸਿਆਹ ਹੋਏ ਬੱਦਲ਼ ਧੁੰਦ ਜਿਹੀ ਬਣ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ। ਨਾ ਬਹਾਰਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੁਮਕਦੀਆਂ ਪੌਣਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ। ਕੋਈ ਸੁਖਨ ਸੁਗੰਧੀ ਮਨ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਹੀਨ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪਰਦੇ ਨੂੰ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਖਿੜਕੀ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ। ਇਓਂ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਰੱਬ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। 

ਮੇਰੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਿੱਥਲਤਾ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਿਲੱਤਣਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਵਜੂਦ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਪਈ ਸੱਖਣੀ ਕੈਨਵਸ ਅਤੇ ਬਿਖਰੇ ਰੰਗ ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨੂੰ ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੀ ਚਿਤਰਨਾ ਹੈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ? ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਏਸ ਕੈਨਵਸ ਨੂੰ ਕੱਜਣ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਹੋਣ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਖਿਲਰ ਗਏ ਸਨ ? ਸ਼ਾਇਦ ਵਕਤ ਹੀ ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।  

ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਦਲ 'ਤੇ ਹੌਲ਼ੇ -ਹੌਲ਼ੇ ਪੱਬ ਧਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਅਵਚੇਤਨ 'ਚ ਕਿਧਰੇ ਗੁਆਚਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਕਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਦਿਆਂ ਪਾਕ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਮਸਤਕ 'ਚ ਘੁਲਣਾ ਆਮ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ। ਗੁੜਤੀ 'ਚ ਮਿਲ਼ੀ ਤੇ ਮਨ 'ਚ ਵਸਦੀ ਕਲਾ ਕੈਨਵਸ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ। ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕੈਨਵਸ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਕਦੇ ਪਰਚੇ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲੀ ਫੱਟੇ ਨੂੰ। ਹੁਣ ਓਸ ਖੁਰਦਰੇ ਜਿਹੇ ਧਰਾਤਲ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਮਨਮੋਹਣੀ ਰੰਗੀਨ ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਆਣ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਸੂਹੇ ਰੱਤੇ ਰੰਗ ਦੀ ਝਾਲਰ ਵਾਲ਼ੀ ਫ਼ਰਾਕ ਤੇ ਪੈਰੀਂ ਮੌਜੇ ਪਾਈ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜਿਹੀ ਗੁੱਡੀ ਮੇਰੀ ਕਲਪਨਾ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਸਜੀਵ ਹੋਣ ਲੱਗੀ । ਰੰਗ -ਬੁਰਸ਼ ਸੰਗ ਮੇਰੇ ਪੋਟਿਆਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ਼ ਫ਼ੇਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਉਹ ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੰਧ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਇੰਝ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰੀਝਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਓਦੋਂ ਸ਼ਾਇਦ  ਇਹ ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਹੀ ਚਿਤਰਿਆ ਹੋਵੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ? 

ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੰਦਲੀ ਪਲਾਂ ਦਾ ਸੰਧਾਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਗਲੇਰੇ ਪੰਧ ਦਾ ਰਾਹੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਪਰ ਕਲਾ ਮੇਰੇ ਅੰਗ -ਸੰਗ ਹੋ ਤੁਰਦੀ ਰਹੀ। ਮਾਂ ਦੀ ਪੁਆਈ ਕਸੀਦੇ ਸੰਗ ਸਾਂਝ ਦੀ ਅਮੁੱਲੀ ਸੌਗਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਨਚੇਤ ਓਸੇ ਰੰਗੀਨ ਗੁੱਡੀ ਨੂੰ ਧਾਗਿਆਂ ਸੰਗ ਪਰੁੰਨਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਗੁੱਡੀ ਨੇ ਕਸੀਦੇ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣਦਿਆਂ ਬੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਰੰਗ -ਪਰੰਗ ਧਾਗਿਆਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤੰਦ ਸਫ਼ਰ ਕਤਈ ਸੁਖਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੁਰਸ਼ ਛੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਹੋਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਗਿਣਵੇਂ ਤੋਪਿਆਂ 'ਚ ਢਲਣ ਲਈ ਸਹਿਜ ਤੇ ਠਰ੍ਹੰਮਾ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਹੀ ਸੁਮੇਲ ਨੇ ਅਣਭੋਲ ਗੁੱਡੀ ਦੇ ਮੁੱਖੜੇ 'ਤੇ ਨੂਰ ਡਲਕਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਫ਼ੇਰ ਓਹੀਓ ਫ਼ਰਾਕ ਤੇ ਓਹੀਓ ਮੌਜੇ । ਬੜੇ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ 'ਚ ਸੂਹੇ ਫ਼ੁੱਲ ਵੀ ਗੁੰਦੇ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਰੀ ਨੇ ਆਣ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਏਸ ਵਾਰ ਸਾਹ -ਜਿੰਦ ਵਰਗੀ ਨੇੜਤਾ ਜਿਹੀ ਮੇਰੀ ਲਾਡੋ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਕਿਆਸਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਲਾਡੋ ਵੀ ਰੰਗ ਬੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਤੰਦ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਭਾਗੀ ਬਣਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 

ਅਚਨਚੇਤ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਓਸ ਸੱਖਣੀ ਕੈਨਵਸ ਦਾ ਫ਼ੇਰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ। ਏਸ ਵਾਰ ਆਪੂੰ ਹੀ ਉਹ ਤਸਵੀਰ ਉੱਘੜਨ ਲੱਗੀ ਜੋ ਏਸ ਕੈਨਵਸ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਭਾਗ ਬਣੇ। ਹੌਲ਼ੀ -ਹੌਲ਼ੀ ਤਿੰਨ ਆਕਾਰ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਸਿਰ 'ਤੇ ਗਾਗਰਾਂ ਚੁੱਕੀ ਮਾਂ, ਲਾਡੋ ਤੇ ਮੈਂ। ਮਾਂ ਦੀ ਗਾਗਰ 'ਚੋਂ ਛਲਕਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਜੂਦ ਨੂੰ ਸਰਸ਼ਾਰ ਕਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਬਾਹਰ ਹਲਕੀ ਕਿਣਮਿਣ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਮਕਦੇ ਬੁੱਲਿਆਂ ਸੰਗ ਆਉਂਦੀਆਂ ਫ਼ੁਹਾਰ ਬੂੰਦਾਂ ਕਿਸੇ ਅਣਮੁੱਲੀ ਮਹਿਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ 'ਚ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਖੁਦ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ। 

ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ 

ਭਿੱਜ ਰਹੀ ਫ਼ੁਹਾਰ 

ਲਾਡੋ ਮੈਂ ਤੇ ਮਾਂ। 

ਪਗਡੰਡੀ (ਹਾਇਬਨ )ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਪੱਤਝੜ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬੂੰਦਾ -ਬਾਂਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਦਿਨ ਦਾ ਹੁਸਨ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਹੀ ਨਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਲ਼ਾ - ਦੁਆਲ਼ਾ ਭਾਵੇਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ ਪਰ ਫ਼ੇਰ ਵੀ ਅੱਜ ਸਾਝਰੇ ਹੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ ਸੀ। ਲਾਲ -ਸੁਰਖ਼ ਸੂਰਜ ਦਾ ਗੋਲ਼ਾ ਪੱਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਝਰਦਾ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਖਿਲਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਮਨ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ 'ਚੋਂ ਉਠਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰਿਸ਼ਮਾਂ 'ਚ ਘੁਲ਼ਦੀਆਂ ਜਾਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। 

ਵਕਤ ਅੱਜ ਠੁਮਕ -ਠੁਮਕ ਪੱਬ ਧਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲ਼ਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕੱਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਗਰਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ 'ਚ ਗੁਆਚੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਅੱਜ ਫ਼ੇਰ ਇੱਕਮਿਕ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਿਰਜਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ਼ ਵਿਸਰ ਗਈਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਾਇਆ," ਉਸ ਦਾ ਪੜਦਾਦਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਦਾਦਾ ਸਕੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਇੱਕੋ ਮਾਂ ਜਾਏ ਇੱਕੋ ਵਿਹੜੇ ਖੇਡੇ। ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਆਈਂ।" 

ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਡੂੰਘੇ ਦਿਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੇ। ਸੁੱਚੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦੇ ਨੇ।ਉਸ ਬਾਰੇ ਲਗਾਈਆਂ ਕਿਆਸ ਅਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਿਰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਮੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੇ ਹੁਣ ਵਿਰਾਮ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਘੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਨੇ ਅਣਕਿਹਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਪੂੰ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਫਿਜ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਕਿਸੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਦੀ ਲੱਗੀ ਛਹਿਬਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ । ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਉਲੀਕਿਆ ਅਣਜਾਣ ਚਿਹਰਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਮੇਚ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਸੁਖਦ ਪਲਾਂ ਦੀ ਰੁਮਕਣੀ ਸੀ, " ਮੈਂ ਵੀ ਅੱਜ ਸਵੱਖਤੇ ਹੀ ਜਾਗ ਗਈ ਸਾਂ। ਬੱਸ ਥੋਨੂੰ ਹੀ 'ਡੀਕਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਿਲਣੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ?" ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਲੋਚਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਰੰਤਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। 

ਜੀਵਨ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਗੋਤੇ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਸੁੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਜਿਹੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣਦੇ ਹਾਂ। ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਭਰਿਆ ਛੱਜ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਝੋਲ਼ੀ ਪਾਉਣ ਆਈ ਸਾਂ। " ਕੁੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹ ਹਰਨਾਮ ਕੁਰੇ । ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਭਰੀ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਲੱਦੀ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਬਾਪੂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਹਾਕ ਮਾਰੀ। ਅੰਦਰ ਧਾਰ ਕੱਢਦੀ ਬੇਬੇ ਨੇ ਗੋਡਿਆਂ 'ਚ ਲਈ ਬਾਲਟੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਧਰਦਿਆਂ "ਜੀ ਮੈਂ ਆਉਂਨੀ ਆਂ" ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਆਣ ਝੱਟ ਕੁੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਫ਼ੇਰ ਧਾਰ ਕੱਢਣ ਬਹਿ ਗਈ।" ਉਸ ਦੇ ਪੜਦਾਦੇ ਤੇ ਪੜਦਾਦੀ ਦਾ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰਿਆ ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰ ਮੈਂ ਇੰਨ -ਬਿੰਨ ਮੂਹਰੇ ਲਿਆ ਧਰਿਆ ਸੀ । ਵਿਹੜੇ ਤੇ ਮਨ ਸਾਂਝੇ ਸਨ ਉਦੋਂ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਤਾਈ ਕਾ ਵਿਹੜਾ ਵੀ ਸੰਭਰ ਦੇਣਾ ਤਾਂ ਤਾਏ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਮੋਠਾਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਪਾ ਰਿੰਨ੍ਹੀ ਦਾਲ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ। 

ਸਾਡੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਆਬਸ਼ਾਰ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਬੇਰੋਕ ਵਹਾਓ 'ਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਅਭੇਦ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੰਡੋਂ ਆਈ ਮੇਵਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਪੰਜੀਰੀ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਲਿਆ ਧਰੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਛੋਪਲੇ ਹੀ ਓਸ ਖੂਹੀ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਹੜੇ ਜਾ ਖਲੋਈ। ਓਹ ਵੱਡੀ ਸਬਾਤ ਜਿਸ 'ਚ ਸੰਦੂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਲ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੋਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੁਣ ਐਨ ਸਾਹਵੇਂ ਸੀ। ਘਰ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਅ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਵਸਾਇਆ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਯਾਦਾਂ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਬਾਹਰ ਆਣ ਖਲੋਏ ਸਨ। ਓਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਜ ਫ਼ੇਰ ਮੈਂ ਮਾਣ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼ ਬਦਾਮਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਖੀਰ ਖਾਂਦਿਆਂ ਇਓਂ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਤੇ ਥਕੇਂਵੇਂ ਵਾਲ਼ੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੰਡ ਪਰਤ ਆਏ ਹੋਈਏ। ਚੌਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸੂਹੀ ਚਾਨਣ-ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਰੰਗਦੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ਼ ਹਰੇ ਕਚੂਰ ਘਾਹ 'ਤੇ ਪਈਆਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹੁਣ ਵਾਸ਼ਪ ਬਣ ਹਵਾ 'ਚ ਰਲ਼ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਨਵੀਆਂ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਆਸ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬਹਾਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ,' ਕਿਰੇ ਵਕਤ ਤਲੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗਰਦਿਸ਼ ਗੁਆਚੇ ਪਲ, ਚੱਲ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਚੋਈਏ ਸਬੱਬੀਂ ਜੁੜੀ ਏ ਮਹਿਫ਼ਲ।'

ਮੀਂਹ ਮਗਰੋਂ 

ਸੱਜਰੀ ਪਗਡੰਡੀ 

ਸਾਵੇ ਘਾਹ 'ਤੇ 

ਪਰਛਾਈਂ (ਹਾਇਬਨ)

ਸੰਵਾਦ ਨਿਰਵਿਘਨ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੜੀ ਹੀ ਮੱਧਮ ਜਿਹੀ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਪੌਣਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਹੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੀਲਾਂ ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਸਾਂ ਪਰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਦੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਕਦੇ ਖੁਦ ਮੌਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਮੀਂਹ ਮਗਰੋਂ ਧੋਤੇ ਫੁੱਲ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਨਮੁੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚੋਂ ਉਠਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਖਿਲਾਰ ਜਾਂਦਾ।ਕਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੱਖਣੀ ਟਹਿਣੀ ਬੈਠੀ ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਕ ਤੇ ਕਦੇ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਮਸਤ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਚੋਗ ਚੁੱਗਦੀਆਂ ਕੁੱਕੜ-ਕੁੱਕੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁੜ -ਕੁੜ ਸੁਣਾਉਂਦਾ। ਤ੍ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ 'ਚ ਨ੍ਹਾਤਾ ਹਰਾ ਕਚੂਰ ਹੋਇਆ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਕਦੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ। ਇੱਕੋ ਵਿਹੜੇ ਦੁੜੰਗੇ ਲਾਉਂਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਰਧ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਗ ਸੰਗ ਹੀ ਵਿਚਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਾਂ। 

ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਘੁਸਮੁਸਾ ਜਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਡੱਠੇ ਮੰਜਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੁੱਪ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਰੂਹਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਦਤ ਮੂਜਬ ਕਾਹਲ਼ੇ ਕਦਮੀਂ ਤੁਰਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੇੜ ਦੁੱਧ ਧੋਤਾ ਚਿੱਟਾ ਕੁੜਤਾ ਪਜਾਮਾ, ਬਦਾਮੀ ਬਾਸਕਟ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੋਹੰਦੀ ਗ਼ੁਲਾਬੀ ਪੱਗ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਗੌਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕਰ ਰਵਾਂ -ਰਵੀਂ ਮਾਂ ਵੱਲ ਅਹੁਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕਾਹਲ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਫੜ ਲਈ ਹੋਵੇ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮਾਂ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਉਹ ਬਾਂਹ ਉਲਾਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਬੋਲ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਚਪਨ 'ਚ ਅਕਸਰ ਬੋਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ," ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਬੱਸ ਐਥੇ ਹੀ ਸੀ।" ਐਨਾ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਮੰਜੇ ਦੀਆਂ ਪੈਂਦਾਂ ਵੱਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੁਣ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਸਕੂਨ ਸੀ ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਨਿੰਮੀ ਮੁਸਕਾਨ। ਮੈਂ ਦੂਰ ਖੜੀ ਅਪਲਕ ਨਿਹਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਥੋਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ ਕਿਸੇ ਅਣਦੱਸੀ ਥਾਵੇਂ ਗਿਆ ਉਹ ਸੱਚੀਂ ਪਰਤ ਆਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਭਰਮ ਹੀ ਸੀ।  ਜਾਗੋ- ਮੀਚੀ 'ਚ ਮੈਨੂੰ ਸੁਫ਼ਨਾ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਰਲ਼ਗੱਡ ਹੋਏ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। 

ਕਿਰੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ 

ਢੂੰਢਣ ਪਰਛਾਈਂ 

ਤਰਲ ਅੱਖਾਂ। 

ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ 

ਸਿੰਪਲਜ਼ (ਹਾਇਬਨ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਗਰਮੀ ਦੀ ਇੱਕ ਤਪਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਜੋਰਾਂ 'ਤੇ ਭਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਣ ਤ੍ਰਿਣ ਸਭ ਤਿਹਾਇਆ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਗਦੀ ਖੁਸ਼ਕ ਹਵਾ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਦੀ ਰੰਗਤ ਚੂਸ ਰਹੀ ਜਾਪ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੌਸਮ ਦੀ ਬੇਰੁਖੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਤਰ ਗਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਟੀ. ਵੀ. 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਪਨ ਨੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ 'ਚ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਮਿੱਠੀ ਜਿਹੀ ਝੁਨਕਾਰ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ,"ਸਿੰਪਲਜ਼" ਜਦੋਂ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਇੱਕ ਮੀਰਕੈਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਅੰਦਾਜ਼ 'ਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫ਼ੇਰ ਸਿੰਪਲਜ਼ ਕਿਹਾ। ਮੇਰੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਮਿੰਨੇ ਮਿੰਨੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਰੁਮਕਣੀ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਫ਼ੈਲ ਗਈ ਸੀ। 

ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਹਰ ਸਾਹ ਨਾਲ਼ ਮਨ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਸਰਘੀ ਉਗਾਉਣਾ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਏਸ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵੱਲ ਮੈਂ ਕਦੇ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਅੰਤ 'ਚ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਮੀਰਕੈਟ ਦਾ 'ਸਿੰਪਲਜ਼' ਕਹਿਣਾ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੇਧਿਆਨੇ ਹੀ ਓਸ ਦੇ ਸਿੰਪਲਜ਼ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੰਪਲਜ਼ ਕਹਿ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਮਿੰਨੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੀ ਚਹਿਕਣੀ ਖਿਲਰ ਜਾਂਦੀ। ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਮੇਰੀ ਨਿੱਕੜੀ ਵੀ ਏਸ ਚਹਿਕਣੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਮਿੱਠੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ 'ਚ ਪਨਪ ਰਹੀ ਲੋਰ ਇੱਕਸੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ,"ਸਿੰਪਲਜ਼।" 

ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਤਾਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੀ ਵਹਿੰਗੀ ਦਾ ਅਮੁੱਲਾ ਗਹਿਣਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਨੈਂਅ ਦਾ ਵਹਿਣਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ ਨਿੱਕੜੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਲੁਕੋਈ,"ਥੋੜਾ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੈ ਇਹ।" ਉਸ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਦੀ ਸੰਦਲੀ ਭਾਅ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੈਨੂੰ ਅਧੀਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ,"ਦਿਖਾ ਤਾਂ ਸਹੀ ਕੀ ਲੁਕੋਇਆ ਪਿੱਛੇ।" ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੇ ਫਿਜ਼ਾ ਨੂੰ  ਮਹਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ,"ਸਿੰਪਲਜ਼।" ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਅਤਿ ਮਨਮੋਹਕ ਮੀਰਕੈਟ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਮੂਰਤੀ ਮੇਰੀ ਤਲੀ 'ਤੇ ਟਿਕਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਮ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 
ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ ਉਹ ਰਸੀਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਭਵ ਸਾਗਰ ਤੈਰ ਜਾਵੇ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਨਿੱਕੜੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਏਸ 'ਸਿੰਪਲਜ਼' ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਹੀ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਲੜ ਕਦੋਂ ਬੰਨ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੁਪਨੇ 'ਚ ਵੀ ਓਸ ਮੀਰਕੈਟ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੁਰ ਪਈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਓਦੋਂ ਬਣਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਨਾ ਕਰ ਪਾਈ ਤੇ ਸੱਖਣੀ ਝੋਲ਼ੀ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ। ਏਸ ਸੁਪਨਈ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਉਸ ਹਕੀਕਤ 'ਚ ਬਦਲ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਖੇੜਿਆਂ ਰੱਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨਿੱਕੜੀ ਹੁਣ ਭਾਵਕ ਵਹਿਣਾ 'ਚ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ,"ਤੂੰ ਪਾਕ ਜਾਪੁ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ,ਦਿਲ ਭਰੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਏਹੁ ਕੇਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ।" 
ਮੁਸਕਾਨ ਵੰਡਣਾਂ ਕਰਮਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਬੰਦਨਾ ਅਖਵਾਉਂਦੈ। ਇਹਨਾਂ ਹੁਸੀਨ ਪਲਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਖਿੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਬੂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਨਿੱਕਾ ਮੀਰਕੈਟ ਉਸ ਵਿਗਿਆਪਨ 'ਚੋਂ ਚਾਹੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮੇਰੀ ਨਿੱਕੜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਦਲੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੀ ਸੁੱਚਮਤਾ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਪਿਆ ਪੱਥਰ ਦਾ ਮੀਰਕੈਟ 'ਸਿੰਪਲਜ਼' ਕਹਿੰਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾ  ਮੁਸਕਾਨ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਂਦਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੌਸਮ 'ਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਵਾਂਪਣ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਕੂਲ਼ੀ ਛੋਹ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਕੰਬਣੀ ਸਦਕਾ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਇੱਕ ਨਸ਼ਿਆਈ ਹੋਈ ਗੂੰਜ ਨਾਲ਼ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ। 
ਮੁਸਕਰਾਏ  - 
ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਮੀਰਕੈਟ 
ਨਿੱਕੜੀ ਤੇ ਮੈਂ। 
ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ 

ਰੱਬ ਦਾ ਹਾਣੀ (ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ)

ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਸਤੀ 'ਚ ਇੱਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਅਦਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।ਨਿੱਤ ਟਿੱਕੀ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ -ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਮੰਦਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ਜਾ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਤੇ ਫ਼ੇਰ ਬਾਖ਼ਰੂ -ਬਾਖ਼ਰੂ ਕਰਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਝਾੜੂ ਲਾਉਣ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਹ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਰੰਗੀਨ ਮਖੌਟੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਉਸ ਦਾ ਆਪਾ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕੋਈ ਧਰਮੀ ਹੈ ਵੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਖਾਵਾ ਹੀ ਕਰਦੈ। ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਰਾਵਣ ਹੈ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਖੌਟੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਮ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਸਵੇਰੇ ਝੋਲ਼ੀ ਅੱਡ ਕੇ ਮੰਗਦੈ,"ਕੀ ਹੋਇਆ ਜੇ ਠੱਗੀ -ਠੋਰੀ ਕਰੇਂਦੇ ਆਂ ਪਰ ਨਿੱਤ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵੀ ਤਾਂ ਜਪੇਂਦੇ ਆਂ।" ਨੇਮ ਨਾਲ਼ ਆਥਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪਰਚੀ ਲਾ ਓਸੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਚੜ੍ਹਾ ਉਸ ਦਾ ਹਾਣੀ ਬਣਨ ਦਾ ਭਰਮ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।  

* ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੋਂ 

ਅੰਗਦਾਨ 17 Oct 2018

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਦੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਅੰਕ 'ਚ ਮੇਰੀ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ 'ਅੰਗਦਾਨ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਇਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਸਬੰਧਿਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਵੇਲ਼ੇ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ 'ਚ ਲਿਖੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਕਾਗਤ, ਪੁੱਛ (ਪੁੱਸ), ਪਿੱਛੋਂ (ਪਿੱਸੋਂ),ਸਾਈਨ (ਸੈਨ) , ਦਿਮਾਗ (ਡਮਾਕ) ਆਦਿ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਮੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਨਾਲ਼ ਮਾਹੌਲ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਕਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਅੱਧਕ ਹਟਾ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਅੰਕ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਜੀ

ਗਵਾਰ ਕੌਣ ? (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਖੀਆਂ ਸੁਣਾ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ 'ਪੂਤਾ ਮਾਤਾ ਕੀ ਅਸੀਸ' ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਲਿਖਤ "ਸ਼ੂਦਰ, ਗਵਾਰ, ਢੋਰ ਅਰ ਨਾਰੀ ਇਹ ਸਭ ਤਾੜਣ ਕੇ ਅਧੀਕਾਰੀ" ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, " ਢੋਰ ਜਾਣੀ ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਗਵਾਰ ਜਾਣੀ ਪੇਂਡੂ।" 
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਬਖਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਗਵਾਰ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਅਰਥਾਂ 'ਤੇ ਅਟਕ ਗਈ ਸੀ।ਗੁਰਬਾਣੀ ਤਾਂ ਕਿਤੇ 'ਮਨਮੁਖ ਅੰਧ ਗਵਾਰ' ਤੇ ਕਿਤੇ 'ਪਾਥਰੁ ਲੇ ਪੂਜਹਿ ਮੁਗਧ ਗਵਾਰ' ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਵਾਰ ਤਾਂ  ਬੇਸਮਝ ਮੂਰਖ ਹੁੰਦੈ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ। ਉਥੇ ਆਈ ਵਧੇਰੀ ਸੰਗਤ ਪੇਂਡੂ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ  ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖ ਵੀ ਰਹੇ ਨੇ। ਫ਼ੇਰ ਕੋਈ ਪੇਂਡੂ ਗਵਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ? ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਅਨਰਥ ਨੂੰ ਮੈਂ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੀ। 

*ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ 

ਇੱਕ ਕੋਝਾ ਸਵਾਂਗ (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੂਰਤ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਸੀਰਤ ਵੀ ਨਾਪੀ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਖਲ੍ਹਾਰ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਸ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਸਹੀ ਹੱਸਣਾ ਆਉਂਦੈ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਏ। ਜਿਸਮਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ 'ਚ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਰੂਪਵੰਤੀਆਂ ਪੂਰਾ ਤਾਣ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਹੁਨਰ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਚਾਏ ਸਵਾਂਗ 'ਚ ਅੱਲ੍ਹੜਾਂ ਨੂੰ ਵਹੁਟੀਆਂ ਬਣਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੰਗਲੀ ਮਹਿਫ਼ਿਲ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਅਤਾ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨੀਲਾਮ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਚੁੰਧਿਆਉ ਲਿਸ਼ਕੋਰ 'ਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿਣੀ ਸੋਚ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਰਸਾ ਸ਼ਰ੍ਹੇਆਮ ਕਤਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

* ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚੋਂ 

ਲਾਪਤਾ (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਧੁੱਪ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਪੱਤਝੜ ਵਿਹੜੇ 'ਚ ਨਹੀਂ ਹਰ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਉਗ ਆਈ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਸੁੰਨੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਬੇਵਸੀ ਟਪਕ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਕਿਤੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਠਦੀ ਟੀਸ ਇੱਕਲਤਾ ਵਿੱਚ ਨਮੂਦਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਾ ਉਮੀਦੀ ਦੀ ਛਾਈ ਪਿਲੱਤਣੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਘਰੋਂ ਘਰੀ ਮੇਰਾ ਸਫ਼ਰ ਜਾਰੀ ਸੀ।"ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤ ਨਾ ਗਵਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਇਓਂ ਥੋੜੇ ਕਦੇ ਮਿਲਣਾ ਸੀ ਵੇ ਪੁੱਤ," ਬੇਬੇ ਨੇ ਚੁੰਨੀ ਦੇ ਲੜ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਏ ਪੁੱਤ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਪੂੰਝਦਿਆਂ ਭਰਿਆ ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਾਹਵੇਂ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 

" ਚਹੁੰ ਪਾਸੀਂ ਡਰ ਸੀ। ਜੁਆਨ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਅਕਾਰਣ ਹੀ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ। ਫ਼ੇਰ ਲਾਸ਼ਾਂ ਹੀ ਥਿਆਉਂਦੀਆਂ।ਲਾਵਾਰਿਸ ਆਖ ਪੁਲਿਸ ਆਪੂੰ ਹੀ ਲਾਂਬੂ ਲਾ ਦਿੰਦੀ।ਚੁੱਲ੍ਹਿਆਂ 'ਤੇ ਧਰੀਆਂ ਖੀਰਾਂ ਤੁਰ ਗਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ 'ਡੀਕਦੀਆਂ ਨੇ।" ਹੁਣ ਕੰਬਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਕਿਤੇ ਜੰਮ ਗਏ ਸਨ। "ਪੀੜ ਪੀੜ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਦੀ ਚਸਕ ਅਜੇ ਕਦੋਂ ਮੁੱਕਣੀ ਏ?" ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚੋਂ ਹੁਣ ਸੇਕ ਨਿਕਲ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। 
*ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ 

ਬਾਪ ਦੀ ਕੁੱਖ (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਮੇਰਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਜੱਜ ਦੀ ਕੁਸਰੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਬੰਦਾ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਨੇ। ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤੁਪਕਾ ਤੁਪਕਾ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ 'ਚ ਪਾਰਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਸੁਰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਜਣੇਪਾ ਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਣੇਪੇ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਟੀਕਾ ਲਾ ਨੀਮ ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਨਾਂ ਪਲਾਂ 'ਚ ਮੈਂ ਪੀੜਾਗ੍ਰਸਤ ਰਿਹਾ। 

ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਸਨ। ਆਥਣ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਕਲ਼ 'ਚ ਨਿੱਕੀ ਰੋਣਹਾਕੀ ਹੋਈ ਬੈਠੀ ਸੀ, " ਪਾਪਾ ! ਆਪਾਂ 'ਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਨੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ?" ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਕੁੱਖ ਅੱਜ ਫ਼ੇਰ ਉਹੀਓ ਜਨਣ ਪੀੜਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 

*ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ 

ਪੂਰੀ ਪੈਂਤੀ ਵਾਕ ਰਚਨਾ

ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲਗ ਅੱਲਗ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਵਾਕ ਰਚਨਾ 'ਚ ਪੂਰੀ ਪੈਂਤੀ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਲਗਾਂ -ਮਾਤਰਾਵਾਂ  ਹਨ।  

                                             ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ ਦਾ 23 ਸਤੰਬਰ 2018 ਦਾ ਅੰਕ

ਮਾਈ ਦੀ ਮਾਈ (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ) ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਕੌਰ ਸੰਧੂ

ਟੀ. ਵੀ. 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੰਚਾਲਕ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਜਿਸ 'ਚ ਉਹ ਕੁਝ ਮੋਟੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਬੋਲ ਪਿਆ, "ਮੈਡਮ ਆਪ ਨੇ ਤੋ ਬਹੁਤ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ ਹੋਂਗੇ, ਮਗਰ ਭਾਰ ਘਟਾਨੇ ਕਾ ਸਬ ਸੇ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਗਰੀਬੀ। ਨਾ ਕੁਛ ਖਾਨੇ ਕੋ ਹੋਗਾ ਨਾ ਭਾਰ ਬੜੇਗਾ...ਹਾ ਹਾ ਹਾ।"

ਸੰਚਾਲਕ ਦੇ ਨਿਰਲੱਜ ਹਾਸੇ 'ਚ ਘੁਲ਼ੀ ਬਦ-ਇਖ਼ਲਾਕੀ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮਾਈ ਦੀ ਮਾਈ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਹੀ ਸੀ। 

* ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ